| |
 Coşkun KÖKEL
“Ahmet Demirer, Bütünleşen Evciler, Ankara, 2005”
“Evci”, “Evciler”; Anadolu Türk tarihinde, Türkmen boy yapılanışı içerisinde yer alan “oymak”, “oba” gibi ifadelerle anılan bir Türkmen topluluğunun adıdır. Anadolu Alevi Türkmenlerinin tarihleri boyunca Türk kültür geleneği içerisinde boy, oymak, aşiret, oba aidiyetlerini koruyup muhafaza ettikleri yapılan sosyolojik, antropolojik, tarihî çalışmalarla ortaya konmuştur.
Evci Türkmenleri, Hacı Bektaş Veli merkezli Alevi-Bektaşi kültür evreninde yer alan, yüzyıllar boyunca “Türkmen-Türk” kimliği ile Alevi- Bektaşi inanç kimliğini tüm dinamizmi ve otantikliği ile temsil etmiş bir topluluktur.
Hamza Aksüt’ün, Evciler üzerine yaptığı değerlendirmeler, bu tespitleri belirginleştirir niteliktedir:
“Evciler, günümüzde Çorum, Yozgat, Adana ve Denizli’de yaşamaktadır. Denizli’deki Evciler, Alaşehir taraflarındadır. Bunların şeyhlerine hem Gözü Kızıl Oğulları hem de Şah İbrahimli denir. Bunlar, Tahtacı sayılmayan Evcilerdir. Tahtacılar, kendileriyle aynı gruptan olan Evcilerin, Adana’da ve Kayseri’deki Everek, Yaylacı ve Buları taraflarında oturduğunu söylemektedir.
Çukurova’da ve Toros dağlarında oturan Türkmenlerden derlenen bilgilerde ise topak ev denen ve aşiretin düğün ve konuk evi olarak kullandığı çadırı, ‘Evciler aşiretinin Kızılbaş’ı olan Tatevci oymağı hazırlamaktadır.’ (Bilgi verenlerin içinde Alevi olan Honamlı oymağından Çakır İbrahim Ağa da vardır.)
Evci topluluğunun Maraş ve Antep yörelerinde de yurt tuttuğu görülmektedir. Maraş tahrir kaydında, Elbistan kazasının Sarsab nahiyesinde Evci Öyüği adlı bir köy kayıtlıdır. Tarsus’taki Evci obası, Kusun oymağı içindeydi ve Kesri, Dehni, Şemük, Fenk Sırtı, Tagarsak mezralarında tarımla uğraşıyor; İn Oluk’ta yaylıyordu. Öte yandan; Tahtacıların iki ocağından biri olan Yanyatır’ın Ceyhan yakınlarındaki merkezi olan Durhasandede köyünün eski adının Evci olduğu söylenmektedir.
Adana’nın Tufanbeyli ilçesine bağlı Evci köyü halkı kuşkusuz bu topluluktandır. Evci köyü halkı Alevi’dir.
Gözü-Kızıl-oğulları esas olarak Sivas’ta olmakla birlikte, Gaziantep’in Milelis köyünde ve Nizip’e bağlı Akçaköy’de oturan Musa Kâzım oğulları ile akrabadır. Kâzımlıların ulusu Milelisli Halil Dede’nin, ziyaret amacıyla gittiği Evci’nin Çukurören köyünde ölmesi üzerine yakılan bir ağıt, Evci topluluğuyla bu dede ocağının ilişkisini belirtmektedir:
Bin dokuz yüz kırk bir, eylül on beşi Bir pazar gününde bitirdi işi Kıldılar namazın eşi yoldaşı Koydular tabuta aldı gidiyor Trene bineyim varayım demiş Akdağ Yaylası’nı göreyim demiş Bir zaman Evci’de durayım demiş Eğlenmedi tezce geldi gidiyor
Çorum’daki Evciler ise Şeyh İbrahim Ocağının talibidir ve üç köyde yurt tutmuştur. Oysa; Yozgat’taki Evciler, başka bir Musa Kâzımlı ocağa bağlıdır. Bu durumu, bir zanaatkâr oba olması nedeniyle Evcilerin her boy ya da oymakta yer almış olmasıyla açıklayabiliriz.” (Aksüt, 2004: 153-154.)
Evci Türkmenlerinin yoğunluklu yaşadığı yerleşim birimlerinin başında; Yozgat’ın Çayıralan ilçesine bağlı Evciler Beldesi gelmektedir.
Evciler Beldesi, Evci Türkmenlerinin tüm düşünsel-kültürel unsurların yaşandığı, yaşatıldığı bir yerleşim birimidir. Evciler’de var olan bu otantik ve zengin kültür unsurları, Anadolu Türk kültür tarihi açısından son derece önem taşımaktadır. Belde Belediye Başkanı Sayın Ahmet Demirer, bunun ehemmiyetini şöyle belirtmektedir:
“Geçmişi aydınlatmak. Unutulmaya başlanan tarihimizi, âdetleri, töreleri ve yaşantıları; unutmasınlar, hatırlasınlar, ‘bilsinler’ amacıyla ortaya koymak, geleceğe ışık tutmaya çabalamaktır.”
|
