GÖK BİLİMİ HABERLERİ(Zonklayan yıldız)
 Zonklayan Dev Yıldıza Otopsi Yapıldı
S orionis yıldızının değişen boyutları Güneş sistemimizle kıyaslanmıştır. Kızıl dev sarı daireden, iç kızıl daireye kadar büzülüp genişlemektedir. 5 milyar yıl içinde güneşimizde bir beyaz cüce haline gelip soğumadan evvel bu aşamadan geçecektir. Tüm bu uzaklıklar ölçek hakkında bir fikir vermek içindir, tüm gezegenler, maser noktaları(yeşil ve kırmızı olan) ve güneşin çapı ise gerçektir.
Mevcut olan en büyük teleskopları kullanan gökbilimciler, her 410 günde bir çapı marsın yörüngesinden jüpiterin yörüngesine kadar değişen Kızıl dev S Orionis yıldızının tozlu ve gaz dolu dış katmanlarına otopsi yapmışlardır.
ABD Naval gözlemevinden gökbilimci David Boboltz'un aktardığına göre : " bu bilgiler 5 milyar yıl sonra şişerek S Orionis yıldızı gibi kırmızı dev haline gelecek olan güneşimiz için geleceğe bir göz atmak gibidir.
Şimdiye dek kızıl ötesi ve radyo dalgaboylarında eş zamanlı olarak bu düzeyde kızıl devler ile ilgili bir çalışma yapılmamıştı. Bu çalışma bizlere gerçekten katmanların nerede olduğunu göstermektedir."
Devasa Gizem
Kırmızı cüceler, daha evvelden bütün hidrojen yakıtını tüketerek artık Helyum yakmaya başlamış olan bir tür güneşimizin yaşlı versiyonlarıdır. Bunlar yıldızın gaz katmanlarını ve tozu uzaya savurarak yıldızın normal çapının 100 katına ulaştıran yoğun radyasyon flaşları yaratarak yıldızın kabarmasına sebep olur. S orionis her yıl dış katmanlarından soyulmuş dünya büyüklüğünde kütleyi uzaya savurmaktadır.
Boboltz'a göre : "Bir sürü madde yıldızın kütleçekiminden kurtularak, güzel gezegenimsi bulutsular oluşturmaya başlar. Fakat kütleçekim, gaz ve tozun çoğuna baskın çıkarak yıldıza doğru geriye çekerek bir çevrim başlatır ve bu bir çeşit nabız oluşturmaya başlar.
Boboltz ve ekibinin araştırmaları, haziran ayında yayımlanan Astrofizik Dergisinde yayımlanmanmadan evvel yıldızın bu katmanlarının nerede olduğu ve gerçekte nelerden oluştuğu tam bir muammaydı.
Ekip yıldızı saran gaz ve toz katmanlarını şimdiye dek ulaşılmamış bir seviyede detaylı gözlemleyerek, zımpara kağıdının yapısında kullanılan bir madde olan corundum(Aluminyum Oksit) dan oluşan yıldızın tozlu kabuğunun önceden bilinenden iki kat daha geniş olduğunu keşfettiler.
Ekip aynı zamanda tozlu Corundum'unda daha evvel kızıl devlerin dış çevrelerindeki toz olarak bildikleri, gaz halindeki Silikon monoksit ile ağır biçimde karışmış olduğunu ortaya çıkarmışlar.
Boboltz'a göre : "Gerçekte şimdiye dek hiç yapılmamış olan, bu yıldızların etraflarını çevreleyen madde zarflarını haritalamışlardır."
Kızıl Dev S Orionis'in farklı evreleri görülmektedir. Yeşil gölgeler tozlu kabuğun yerini göstermekte iken kırmızı disk ise yıldızın yüzeyini ifade etmektedir. İlk iki resim, yıldızın mininmum çapına büzülüp tozun çoğunluğunu oluştururken alınmıştır Üçüncü resim ise yıldızın maksimumuna genişlediği sırada alınmıştır.
Büyük Araştırma
Araştırmacılar yıldızın dış katmanlarını soyabilmek için Dünyadaki en büyük iki girişim ölçer(interferometre) olan radyo dalgalarını görebilen 5350 mil yayılan 10 teleskopdan oluşan VLBA(Çok uzun tabanlı dizge) ile kızıl ötesi görüşe sahip Şilideki VLTI(Çok Büyük teleskop interferometresi) yi kullanmışlardır.
Boboltz'un not ettiğine göre , eğer bu teleskoplar NewYork da olsaydı bakanlara Californiadaki birisinin okuduğu gazeteyi görebilme imkanı sağlayabilirdi!
Fakat kızılötesi ve radyo dalga boylarındaki kararlı kaynaklara kıyasla S Orionis daha çok ışıma lekesi gibi duran bir kaynak gibi görünmektedir bu yüzden ekip doğal oluşan lazerler olan Maser 'leri kayıt etmişlerdir.
Gökfizikçiler lazer uygulamalarının temel prensipleri, dışında tam olarak bunların nasıl oluştukları hakkında emin değillerdir: Bazı süreçler bir tip molekül çeşidini uyararak , senkronize olmuş ışık dalgaları üretmelerini sağlıyor olabilir.
Boboltz'un ifadelerine göre : "S orionis de tespit edilmiş olan Silikon Monoksit ve Corundum gibi maddeler kendi özel maserlerini üretmektedirler. Aylar süren dönemlerde bu maserlerin hareketlerini izleyerek Kızıl Devin nabız davranışı hakkında inanılmaz detaylı bir resim oluşturmuşlardır."
TX Cam olarak adlandırılan bir başka nabız atımı yapan Kızıl Dev yıldız içinde bir video bulunmaktadır fakat Boboltz sadece radyo görüntüleri ile bile bunu aşmayı beklemektedir.
Boboltz'a göre : "ileride şuan kabuğun en uzak noktasına ulaşmış olan S Orionis çevresindeki su maserlerine bakarak bu yıldız etrafında atımlar yapan kabuk için de daha iyi görüntülere ulaşabileceklerdir. ve Bir beyaz cüce haline gelerek ölmeden evvel bir kırmızı devin nasıl gezegenimsi bulutsu oluşturduğunu açıklamayı ummaktadırlar."
Kaynak : Space.com , Çeviri : Emre Evren
_________________
TUNALIM...
devamı ..
|
|
|
