GÖK BİLİMİ HABERLERİ(ay)
 Ceviz-Biçimindeki Ayın Gizemi Çözüldü
2005 Sonlarında Cassini den alınmış Satürn'ün ayı Iapetus görüntüsü
Satürn yörüngesinde görüntüsü bir cevizi andıran garip bir uydu turatmaktadır.
Bu aralar gökbilimciler, Iapetus'un bu garip şeklini erken güneş sistemi oluşumu sırasında süper hızlı devinen uydu üzerinde yüzeyin yükselerek donmuş olmasına borçlu olduğunu keşfetmişlerdir.
2005 yılında Cassini uzay aracı Satürn'ün uydusuna yakın çekim yaptığında şimdilerde daha yavaş devinen uydunun ekvatoru boyunca uzanan bombeleşmiş kayalardan oluşan bir kemer benzeri çıkıntı görüntüledi. Gökbilimciler uydunun gençlik yılları sayılabilecek 3 milyar yıl evvelindeki dönemden beri son derece soğuk koşullarda donmuş olması yüzünden bu karakteristik biçiminin kararlı biçimde kaldığını düşünmektedirler.
Pasadena Kaliforniadaki NASA Jet itki laboratuvarından Cassini bilimcisi Kulie Castillo : " Iapetusun geçmişte çok hızlı devindiğine donduğunda(soğuktan) ise gövdesinde sürekli bir eğrinin kaldığını" bildirmektedir.
Güneş sistemimizdeki diğer uydulardan farklı olarak Iapetus(Türkçe Ayepitas olarak teleffuz edilebilir.) henüz gençlik dönemindeki şeklini muhafaza etmektedir. Gerçektende orta kısımlarında uzanan 1300 km uzunluktaki ve kimi yerlerde yüksekliği 19 km ye ulaşan dağ sıraları Ayın ceviz benzeri şeklini oluşturmaktadır.
JPL den Cassini Proje bilimcisi Dennis Matson ise : " Bu kabarıklığa sahip olduğunu görünce çok hızlı devinen bir uydu ile karşılaşmayı bekleyebilirsiniz zira daha yavaş devinseydi bu kabarıklık çok daha düzleşecekti. " demektedir. Matson'un aktardığına göre: " Yaklaşık 80 gün süren bir periyotda Iapetus'un bu devasa devinim-kaynaklı kabarıklığının nasıl oluştuğunu ve uydunun dönüşünün nasıl günümüzdeki hızına yavaşladığını gösterebilen bir bilgisayar modeli geliştirmişler. "
Online olarak yayınlanan Icarus Dergisinin Gelecek sayısında detaylandırılacak olan modelin önerdiğine göre : Iapetus köken olarak geçmişinde 16 ila 5 saatte bir devinmiş olmalı ki bu da ekvatorunda yüzeyinin bombeleşmesine sebep olmuştur.
Bilimadamları, radyoaktif elementlerin Iapetus'ın merkezini ısıtarak uydunun kabuğunun gerilip bombeleşmesine ve uydunun çabucak soğuyarak şimdiki şeklinin oluşmasını sağladığını düşünmektedirler.
Castillo 4,564 milyar yıl yaşındaki yaşlı kaya parçası için : " Iapetus'un gelişimi tam olarak zamanında durmuştur" demektedir. Uyuduyu günümüzdeki 80 gün süren dönme süresine yavaşlatabilmek için iç kısmının su buzunun erime noktasına yakın olması gerektiğini açıklamıştır.
Bu bulgular gökbilimcilere, uydu ve gezegenlerin erken güneş sistemi döneminde nasıl oluştukları hakkında daha iyi bilgiler sunacaktır.
Matson'a göre : "Bu dış güneş sistemimizde ilk defa bir uydu için devinim hikayesinin direkt kanıtı olmuştur. Bu dış gezegenlerin uydularının erken geçmişleri hakkındaki bilgilerimiz genişletecektir"
Kaynak : Space.com , Çeviri : Emre Evren
_________________
TUNALIM...
devamı ..
|
|
|
